|
Ýtt á takkann 10.3.2004 Hagfræði er um margt merkileg vísindagrein. Niðurstöður hennar eru næstum óhjákvæmilega pólítískar og er þess vegna algengt að heyra þær settar fram af meiri ákafa og fullvissu en staðreyndir gefa tilefni til. Vill þá stundum gleymast hversu flókið og vandmeðfarið viðfangsefnið er í raun.Unnt er að greina almennar tilhneigingar en mannlegt samfélag er of margbreytilegt til að hægt sé að spá fyrir um framtíðina með vissu, jafnvel þótt notaðar séu flóknar formúlur sem taka til margra þátta. Stjórnmálamenn láta þó gjarnan eins og aðeins þurfi að styðja á tiltekna "takka" í hagkerfinu og þá muni afleiðingarnar ekki standa á sér. Bandaríkjamenn hafa nýlega fengið skammt af þessari ýtt-á-takkann-hagfræði. Bush-stjórnin hélt því fram að með því að þrýsta duglega á skattalækkunarhnappinn væri hægt að búa til 300.000 ný störf í hverjum mánuði. Nú er út af fyrir sig ekkert heimskulegt við þá kenningu að skattalækkanir örvi efnahagslífið. Fyrirtæki sem halda meiru eftir af tekjum sínum hafa meira svigrúm til að fjárfesta og hugsanlega ráða nýtt starfsfólk. En hver svo sem ástæðan er hafa störfin 300.000 látið bíða eftir sér. Vefþjóðviljinn sagði reyndar frá því sigri hrósandi fyrir mánuði síðan að störfum hafi fjölgað um 112.000 í janúar og um 16.000 í desember síðastliðnum. Því er bætt við að aukningin um 112.000 sé sú mesta í þrjú ár. Þetta var allt saman rétt, svo langt sem það nær. Aukning um 112.000 störf er metárangur síðastliðin þrjú ár - það er að segja síðan núverandi forseti komst til valda. Þessi aukning er reyndar svipuð þeim fjölda sem bætist inn á atvinnumarkaðinn í hverjum mánuði vegna fólksfjölgunar og gerir því ekki mikið til að slá á atvinnuleysi. Til samanburðar má geta þess að í valdatíð Clintons urðu til 250.000 ný störf á mánuði að meðaltali. Nú væri út í hött segja að Bush einn eigi sök á öllum erfiðleikum í atvinnumálum. Oft er talað um að efnahagsstefna nýs forseta þurfi eitt ár til að taka gildi og kreppuboðar voru á lofti um það leyti sem Bush tók við embætti. Síðan hafa umtalsverðar skattalækkanir gengið í gegn og enginn veit hvers vegna atvinnulífið hefur ekki tekið við sér. Er það fjárlagahallinn? Viðskiptahallinn? Íraksstríðið? Rangt vaxtastig? Hrein tilviljun? En stjórnmálamenn eru metnir eftir árangri hversu sanngjarnt eða ósanngjarnt sem það er í hverju tilfelli. Nú hefur Bush haft næstum heilt kjörtímabil til að sanna sig og stefnu sína. Flokksbræður hans hafa haldið meirihluta í báðum deildum þingsins svo að repúblikanar ættu að geta sýnt fram á ávinninginn af hægri-stefnu sinni ómengaðri. Árangurinn er hins vegar ekki burðugur. Fyrir nokkrum dögum voru birtar tölur um atvinnusköpun í febrúarmánuði. Jafnframt voru birtar endurskoðaðar tölur fyrir janúar og desember. Allt er þetta í eina átt. Ekki urðu til 16.000 störf í desember heldur 8.000 og ekki 112.000 í janúar heldur 97.000. Í febrúar urðu síðan aðeins til 21.000 störf en það er langt fyrir neðan það sem svartsýnustu menn á Wall Street spáðu fyrir um. Reyndar stóð fjöldi starfsfólks í einkageiranum í stað og öll störfin 21.000 urðu til í opinbera geiranum. Þá hefði Vefþjóðviljinn sennilega heldur viljað að engin störf yrðu til. Ef til vill verður efnahagslífið Bush, líkt og föður hans, að fótakefli í kosningunum. Hugsanlega fer allt á fljúgandi ferð eftir nokkrar vikur. Það veit enginn. Og hvað sem gerist mun enginn vita með vissu hvers vegna það gerist. Heldur ekki Vefþjóðviljinn.
Haukur Þorgeirsson
|
