|
Hverjir þurfa á leynd að halda? 27.6.2005 Í kjarasamningum og töxtum er ekki til kynbundinn launamunur. Hann er eigi að síður staðreynd og tengist kjörum sem ekki eru hluti af kjarasamningum annars vegar, en hins vegar hefbundnu vanmati á störfum þar sem konur sinna að miklu leyti. Laun snúast nefnilega að litlu leyti um framboð og eftirspurn heldur þjóðfélagslegt mat. Það er t.d. verulegt framboð á fólki sem vill gegna stjórnunarstörfum og því lítil ástæða til að greiða stjórnendum ofurlaun þess vegna. Ástæðuna fyrir ofurlaunum stjórnenda má frekar finna í hugmyndaheimi fjármagnseigenda og annarra sem tilheyra valdastéttinni, þeim finnst það einfaldlega eðlilegt að hlutverk launa sé að byggja valdapíramída.Hið sama má segja um kynbundinn launamun. Á honum geta einungis verið tvær skýringar. Annars vegar að konur séu almennt lakari starfsmenn en karlar. Fáir viðurkenna upp á sig slíka skoðun. Hin ástæðan er öllu líklegri, að hann sé hluti af hugmyndafræði ráðandi stétta sem líta ennþá á karlmenn sem „fyrirvinnur“ og að sú ráðandi hugmyndafærði móti raunar einnig sjálfsmynd kvenna sem gera þess vegna hógværar launakröfur. Til þess að viðhalda slíkum hugsunarhætti má svo byggja inn í kerfið alls konar varnagla gegn breytingum. Einn þeirra er launaleynd. Leynd yfir launum fólks er ekki forsenda þess að stjórnendur geti hækkað afburðastarfsmenn í launum, enda er erfitt fyrir sanngjarnt að amast við því. Á hinn bóginn gerir hún þeim kleift að hækka laun út af einhverju öðru en verðleikum, t.d. vegna skyldleika, kynferðia, flokkstengsla eða aðildar að Frímúrarareglunni. Það blasir við að launaleyndin gerir konum sem vinna hjá einkafyrirtækjum óhægt um vik að sækjast eftir launahækkunum eða launum til jafns við jafnhæfa karlmenn. Það er líka markmið hennar, hún er fyrst og fremst stjórntæki þeirra sem eru á tindinum. Launleynd hefur ekkert með persónuvernd eða mannréttindi að gera. Hið sama má raunar segja um leynd á fleir sviðum. Hlutverk hennar er ævinlega að takmarka upplýsingar við tiltekinn hóp fólks, sem hefur rétt á að vita það sem aðrir vita ekki. Ný forréttindastétt verður til, sem hefur þekkinguna á valdi sínu líkt og leyniþjónustur stórvelda vita einar hvað í rauninni er að gerast í alþjóðasamskiptum. Leynd um kjörin sem erlend stórfyrirtæki fá í samningum við íslensk stjórnvöld til að reisa hér stíflur eða álverksmiðjur er t.d. varin með því að þau séu „viðskiptaleyndarmál“. Fáir eru þó svo skyni skroppnir að þeir skilji ekki á að þetta með því að hafa þetta fyrir leyndarmál verja stjórnvöld sig jafnframt fyrir allri gagnrýni á því að selja orku til stórfyrirtækja á undirverði. Gagnrýnendur fá ekki sama aðgang að upplýsingum og leynimakkararnir. Hið sama má segja um ráðamenn sem hafa notað leyniskýrslur sem rök fyrir ólöglegum hernaði og stríðsglæpum. Leyndin var skjól þeirra skálka sem lugu upp „staðreyndum“ um gereyðingarvopn sem voru svo ekki til. Þekking er vald. Leynd er tilraun til að takmarka slíkt vald við fámennan hóp. Hvort sem það er launaleynd, viðskiptaleyndarmál eða upplýsingar sem varða „öryggi ríkisins“.
sj
|
