|
Arkitekt nútímastjórnmála í Perú 7.6.2002 Nú er látinn Fernando Belaúnde Terry sem tvisvar var forseti Perú og einn mikilvægasti maðurinn í nútímastjórnmálum landsins. Þó að hann væri fæddur með silfurskeið í munni eyddi hann ævinni í að berjast gegn fáræði örfárra fjölskyldna sem höfðu ráðið lögum og lofum í stjórnmálum Perú áratugum saman og útilokað drjúgan meirihluta þjóðarinnar frá völdum með kosningasvikum og stöðugum stjórnarbyltingum.Hann var arkitekt að mennt, tvíkvæntur og þriggja barna faðir, fæddur í Lima 7. október 1912 og lést þar í borg sl. þriðjudag. Fjölskylda hans kom að sunnan og faðirinn þurfti að fara í útlegð þegar einræði Augusto B. Leguía varð mest á 3. áratugnum. Þess vegna var Fernando litli menntaður mestmegnis í París þar sem hann lauk verkfræðinámi áður en hann lærði arkitektúr í Texasháskóla. Hann lærði ensku svo vel og varð svo amerískur að stundum var hann kallaður „Fred Blundy“ síðan. Hann lauk námi árið 1935 og tveimur árum síðar var hann snúinn heim og búinn að stofna arkitektatímarit í Lima. Árið 1943 var hann ráðinn til verkfræðideildar Katólska háskólans í Lima. Belaúnde hóf afskipti af stjórnmálum árið eftir en þá var við völd höfðingjaklíka Manuel Prado Ugarteche. Ásamt öðrum hugsjónamönnum var hann stofnfélagi í Þjóðfylkingunni sem studdi forsetaframboð umbótamannsins Luis Bustamante y Rivero árið 1945. Bustamante náði kjöri og Belaúnde varð einn af þingmönnum Lima en þingið var sent heim árið 1948, þegar Bustamante var steypt af hershöfðingjanum Manuel Odría. Belaúnde sneri til baka til teikniborðsins síns, kenndi borgarskipulag og var deildarforseti arkitektadeildar Verkfræðingaskólans í Lima 1955-1960. Árið 1956 bauð Belaúnde sig fyrst fram sem forseta, fyrir Lýðræðishreyfingu æskunnar. Hann var mikill ræðuskörungur þó að ýmsum þætti hann býsna málglaður. Þó tapaði hann en í kjölfarið stofnaði hann stofnaði flokk sinn, Acción Popular, og stýrði honum síðan í 45 ár. Flokkurinn varð málsvari hinnar nýju miðstéttar menntaðra borgarbúa. Þó gætti hann þess að takmarka ekki boðskap sinn við hinar ört vaxandi borgir á strönd landsins heldur ferðaðist hann, jafnvel fótgangandi eða á hestbaki, til hvers króks og kima í þessu risavaxna og fátæka landi sem hann vildi tengja saman með nýjum vegum og nútímalegum samskiptum. Hann taldi það mikilvægasta skrefið til að geta fullnýtt mikla regnskóga landsins við Amazonfljótið, málmauðug Andesfjöllin og hinar frjósömu eyðimerkurvinjar. Þessi stefna aflaði honum mikilla vinsælda í afskekktari byggðum landsins og við andlátið naut hann enn mikillar hylli í hinum funheitu dölum austan við Andes en þangað lagði hann hinn mikla frumskógarþjóðveg á 7. áratugnum, varanlegt minnismerki um metnað hans og atorku. Árið 1962 hófu hin miklu ferðalög að bera árangur. Þá fékk Belaúnde flest atkvæði í forsetakosningum en herinn ógilti úrslitin og boðaði til nýrra kosninga árið eftir. Aftur sigraði Belaúnde og nú fékk hann að taka við embætti, eftir að komist hafði á bandalag AP og Kristilegra demókrata. Hann var forseti frá 1963 til 1968. Því miður hafði hann hins vegar ekki meirihluta í þjóðþinginu og hófsamar umbætur hans voru hvað eftir annað kæfðar af stjórnarandstöðunni en þar voru m.a. á fleti fyrir stuðningsmenn Odría hershöfðingja sem dreymdi um að komast aftur í forsetastól. Hinn nýi forseti leit á sig sem John F. Kennedy Perú. Megindraumur og kosningaloforð hans var að færa helstu kosti nútímasiðmenningar til hinna fjarlægu þorpa í Andesfjöllum og fátækrahverfa borganna. En hann hafði skapað væntingar sem hann gat ekki staðið við. Belaúnde (sem jafnan var kallaður „El Arquitecto“) var maður stórbrotinna verklegra framkvæmda og steinsteypu. Hann dreymdi um að temja óbyggðir landsins, eins og Bandaríkjamenn hefðu gert á 19. öld og í kjölfarið yrði Perú auðvitað næsta heimsveldi. Lykillinn af því var frumskógaþjóðvegurinn og nýting Amazonskóganna. Fagur draumur en núna hefur hann að mati margra breyst í martröð og reynst upphafið að eyðingu regnskóganna. Belaúnde hirti aldrei um að afla sér vinsælda hersins og var almennt hataður af honum. Þar að auki leit hann á heiminn sem eitt allsherjar borgarskipulag og fyllti skrifstofu sína í forsetahöllinni með skipulagsritum og teiknuðum áætlunum en hirti ekki um þreytandi smáatriði eins og efnahagsmál eða peningastefnu sem hann lét eftir ungu embættismönnunum í seðlabankanum og fjármálaráðuneytinu. Þetta skeytingarleysi varð honum að falli. Árið 1968 var efnahagurinn í kröggum og gjaldmiðill Peru, sol, stóð höllum fæti. Embættismenn Seðlabankans kröfðu hann svara um hvort fella skyldi gengið en hann sinnti þeim engu, önnum kafinn við verkfræði- og arkítektadrauma sína. Að lokum felldu þeir bara gengið sjálfir og felldu það alveg ofan í gólf. Gengisfellingin átti að vera eins konar „sjokkterapía“ og ekki vantaði sjokk landsmanna, einkum ungra hershöfðingja sem þótti þetta móðgun við þjóðina og heiður hennar. Um leið voru þeir æfir vegna spillingar og svika í tengslum við samninga við olíufélag í eigu Bandaríkjamanna. Eftir nokkra mánuði sauð upp úr og herforingjarnir steyptu Belaúnde án blóðsúthellinga um miðja nótt og drösluðu honum í náttfötunum til Argentínu. Hinn vinstrisinnaði hershöfðingi Juan Velasco Alvarado varð forseti og ógilti flestar ákvarðanir forvera síns með tilskipunum fyrstu dagana í embætti. Forsetinn afsetti hélt nú til Bandaríkjanna og hóf þar að kenna arkitektúr í útlegðinni. Árið 1978 var mesti móðurinn úr herforingjunum og þeir voru farnir að leita að útleið úr stjórnmálum. Þá fékk Belaúnde að snúa heim. Herforingjarnir sömdu nýja stjórnarskrá og boðuðu til kosninga. Gömlu flokkarnir fengu að bjóða fram eftir tólf ára bann og Belaúnde fór fram í nafni AP. Hann vann glæsilegan sigur og sneri aftur í forsetahöllina sem hann hafði verið borinn út úr tólf árum fyrr. Hann sat nú sem forseti í heilt kjörtímabil, frá 1980 til 1985, hafði góðan meirihluta í þjóðþinginu og þegar hann lét af störfum var hann fyrsti lýðræðislega kjörni forsetinn til að skila af sér til lýðræðislega kjörins eftirmanns í næstum hálfa öld. Belaúnde stóð með pálmann í höndunum í árslok 1980. Farsæl sögulok. En því miður hélt sagan áfram og þrátt fyrir miklar væntingar gekk ekkert betur en áður. Belaúnde virtist nákvæmlega ekkert hafa lært af fyrri mistökum. Hann byrjaði á að einkavæða það sem herforingjarnir höfðu þjóðnýtt, studdur af her efnahagsráðgjafa frá Bretlandi og Bandaríkjunum sem litu á Reagan, Thatcher og Pinochet sem heilaga þrenningu hins efnahagslega nútíma. Þeir litu hins vegar framhjá því að efnahagslíf Perú var ekki líkt neinu öðru og skuldakreppa álfunnar skall á árð 1982. Eiturlyfjabúskapurinn var sá atvinnuvegur sem var í mestri sókn og þegar Argentínumenn hertóku Falklandseyjar ákvað Belaúnde fyrst að styðja þá en reyndi síðan að koma á friði ásamt vini sínum Alexander Haig utanríkisráðherra Bandaríkjanna en hafði ekkert úr krafsinu nema skít og skömm og hið „sérstaka samband“ hans við Bandaríkin reyndist lítils virði á alþjóðavettvangi. Neðan úr Andesfjöllunum birtust nú maóísku skæruliðarnir Sendero Luminoso (Skínandi stígur) sem fóru fyrst að láta að sér kveða á kjördag árið 1980 og tókst næstum að steypa stjórninni í Perú áratug síðar. Belaúnde taldi sig þekkja þá. Þetta væru tylft kaffihúsamarxista og stúdenta sem hefði haldið til fjalla þegar hann var fyrst forseti, árið 1965. En Sendero Luminoso voru miklu vinsælli og hættulegri og það varð Belaúnde að lokum ljóst. Þá varð hann eins og ráðvillt hæna, fór úr einum öfgum í aðrar, fól hernum að bæla niður uppreisnina í drjúgum hluta landsins frá og með desembermánuði árið 1982. Við það jókst ofbeldið enn frekar. Herinn sveifst einskis og virtist hafa það eina markmið að drepa sem flesta án þess að skeyta miklu um tilganginn og í kjölfarið fylgdi blóðbað sem Belaúnde var með nokkrum rétti kennt um. Fyrir vikið varð hann að lokum jafn fyrirlitinn af mannréttindasamtökum og umhverfissamtökum áður. Árið 1985 fór hann frá og mátti ekki bjóða sig fram aftur. Flokkurinn þurrkaðist nánast út í kosningunum það ár en Belaúnde sat á þingi sem lífstíðaröldungardeildarþingmaður fram til ársins 1992. Þrátt fyrir öll mistökin naut hann nokkurar virðingar og var mikið í fréttum og var boðið að bjóða sig aftur fram árið 1990. Karlinn varð æ hægrisinnaðri með aldrinum og ákvað í staðinn að styðja frjálshyggjusinnaða skáldsagnahöfundinn Mario Vargas Llosa sem tapaði fyrir Fujimori. Eftir að Fujimori lagði niður þingið var Belaúnde búinn í stjórnmálum þó að hann væri leiðtogi AP fram til sl. ágústmánaðar og stuðningsmaður Toledo, núverandi forseta. Kona hans lést skömmu áður og virtist lífskrafturinn þá yfirgefa karlangann sem veslaðist upp og dó. Belaúnde Terry var talinn heiðarlegur maður og lýðræðissinni. Hann var í raun 19. aldar maður, móralskur og skyldurækinn en ekki mjög hagsýnn, taldi sig allt best vita og hélt að arkitektúr gæti leyst öll vandamál mannlegs lífs. Hann virtist róttækur vegna þess að stjórnmál í Perú höfðu hangið í fortíðinni svo lengi að Perú var í raun heilli öld á eftir nágrannalöndunum. Hann var hins vegar algjört flopp sem forseti, vildi vel en allt sem hann snerti breyttist í grjót.
áj
|
