Atvinnulífsstjórar Norðurlands, ekki meir! 7.3.2006 Fyrir tiltölulega fáum árum voru starfandi á Húsavík tvö stór matvælaframleiðslufyrirtæki í sameign bæjarbúa og nærsveitunga. Þetta voru Fiskiðjusamlag Húsavíkur og Kaupfélag Þingeyinga en það síðarnefnda rak meðal annars mjólkurvinnslu, sláturhús og kjötiðju. Hvorttveggja var byggt upp af heimamönnum á drjúgum tíma og margir af þeim sem sinntu frumframleiðslunni létu hluta af andvirði vinnu sinnar af hendi á meðan úrvinnslufyrirtækin voru að komast á legg – án þess að fá nokkur hlutabréf eða annað þess háttar í staðinn. Sumir gerðu það fúslega og aðrir með hangandi hendi en allir skildu til hvers var sáð og hversu mikilvægt það var fyrir byggðarlagið allt.Seinna komu fram hugmyndir um sameiningu þessara fyrirtækja við önnur sem reru á sömu mið. Mjólkursamlag KEA á Akureyri átti t.d. erfiða tíma vegna offjárfestingar og biðlaði oftar en einu sinni til Mjólkursamlags KÞ á Húsavík um sameiningu fyrirtækjanna. Reikningsdæmið var einfalt og niðurstaðan skýr eftir því. Framkvæmdastjóri MSKÞ sagði Þingeyinga myndu tapa of miklu á því að hjálpa KEA til að það væri réttlætanlegt gagnvart þeim. Bæjarstjórnin, sem varð til á Húsavík þegar Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn náðu þar saman eftir frægan fjandskap, hugsaði eftir öðrum brautum. Forystumenn þess meirihluta höfðu nefnilega fregnað að kauphöllin væri „in“ en bæjarútgerð „out“ og lögðu traust sitt á tískuna. Í leiðinni lögðu þeir einn af máttarstólpum atvinnulífs á Húsavík undir og kölluðu nútímann til vitnis um nauðsyn slíkra aðgerða. Árangurinn birtist helst í því að báðir togarar bæjarútgerðarinnar voru seldir en einn stærri keyptur í staðinn. Reyndar svo stór að hann gat ekki lagst að bryggju á Húsavík og þar af leiðandi ekki landað aflanum þar til vinnslu, ekki keypt þjónustu af netagerðinni í bænum og ekki tekið kostinn í heimabyggð. Það vandamál var að sjálfsögðu leyst með því að selja stóra togarann og kaupa engan í staðinn en leita að hráefni handa Fiskiðjusamlaginu á fiskmörkuðum hingað og þangað um landið. Og til að þurfa ekki að bera ábyrgð á rekstri fyrirtækis sem var hér um bil búið að eyðileggja var það sem eftir var af því selt úr byggðarlaginu. Hjá KEA héldu menn áfram að gæla við sameiningu og safna skuldum í Landsbankanum. Á endanum sendi bankinn mann til að lappa upp á KEA svo það yrði ekki gjaldþrota og drægi hina fornfrægu fjármálastofnun með sér í fallinu. Sá var fljótur að sjá lausnina, sem fólst í þvinguðum samruna KEA og Kaupfélags Þingeyinga. Landsbankinn gjaldfelldi stóran víxil á KÞ og kom því þannig í greiðsluþrot. Mánudaginn 10. maí 1999 kom starfsfólk KÞ að læstum dyrum þar sem sunnudagurinn hafði verið notaður til að skipta um skrár í öllum hurðum. Framsóknarmenn gegndu lykilhlutverki í þessari atburðarás enda héldu þeir um of marga stjórnartauma í báðum kaupfélögunum, bankanum og viðskiptaráðuneytinu. Svo voru þeir líka eflaust í góðu skapi eftir varnarsigur í Alþingiskosningum sem fram fóru laugardaginn 8. maí og ánægðir með tímasetningu yfirtökunnar. Hið meinta þrotabú var svo á endanum gert upp með afgangi og félagsmönnum sendar ávísanir í pósti – þrátt fyrir að reynt væri að taka lægri tilboðum en hærri í eignir KÞ, í það minnsta ef þau komu frá KEA. Það er vonandi einsdæmi í Íslandssögunni að fyrirtæki, sem á meiri eignir en sem nemur skuldum þess, sé úrskurðað gjaldþrota. Í dag er Fiskiðjusamlagi Húsavíkur stjórnað frá Grindavík, sláturhús og kjötvinnsla er í höndum Norðlenska sem er með höfuðstöðvar á Akureyri, matvöruverslanirnar eru í höndum Samkaupa, byggingavörusalan er í umsjá Húsasmiðjunnar, mjólkurvinnslan er löngu horfin úr héraðinu (þvert á gefin loforð) og svo framvegis. Þetta eru allt ágætis fyrirtæki á sína vísu og ekkert upp á starfsfólkið að klaga nema síður sé – en arðurinn fer þangað sem eigendurnir stýra honum. Um það hafa heimamenn ekkert að segja. Jafnvel þótt núverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra en fyrrverandi stjórnarmaður í KEA og SÍS vildi nú fyrir hönd Framsóknarflokksins skila einhverju af því sem félagarnir ýmist rændu eða eyðilögðu í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn á sínum tíma, þá væri það ekki hægt. Kannski var það eitthvað af þessari fortíð sem varð þess valdandi að ráðherrann kvartaði undan því að hann skynjaði „mikla tortryggni“ á kynningarfundi álversnefndarinnar á Húsavík á dögunum. En það er ekki hægt að kenna Þingeyingum um þá ákvörðun ráðherrans að segja orðrétt „mér finnst þið ekki nógu glöð,“ við sama tækifæri, orsakir þess liggja trúlega annars staðar. Óskandi væri að Þingeyingar afþökkuðu frekari „aðstoð“ og fleiri „lausnir“ úr hendi þeirra stjórnmálaafla sem á undraskömmum tíma tókst að koma svo stórum máttarstólpum atvinnulífs í sýslunum á vonarvöl eða í hendur annarra. Sporin ættu allavega að hræða.
sh
|
