Fréttir á sérstöku tilboðsverði - 8.4.2006 Líklega má skipta meginhlutverki fjölmiðla í tvennt. Annars vegar miðla þeir upplýsingum með það að markmiði að viðhalda og fjölga í notendahópi sínum. Hins vegar birta fjölmiðlarnir auglýsingar í því skyni að auka hagnað.Stundum er erfitt að koma auga á orsakasambandið sem gildir milli þessa tvenns. Með öðrum orðum er því ekki alltaf auðsvarað hvort fjölmiðlar birti auglýsingar til þess að geta flutt fréttir eða hvort notendum eru sagðar fréttir til að geta sýnt þeim auglýsingar. Í tilvikum flestra fjölmiðla má þó benda á þá einföldu staðreynd að fréttastofurnar væru sennilega búnar að leggja upp laupana ef þær héldu ekki fólki við sjónvarpstækin eða fengju það til að fletta blaði dagsins. Þar að auki eru fjölmiðlar eins og flest önnur fyrirtæki að því leyti að þau hafa skyldu til að hámarka gróða sinn. Þeir hafa hins vegar enga slíka skyldu við sannleikann og lesendur eða áhorfendur. Til dæmis er algengt að líta svo á að sjónvarpsstöðvar eins og Sirkus og Skjáreinn geri hlé á sjónvarpsþáttum til að geta sýnt auglýsingar. En í samræmi við hið raunverulega orsakasamband í slíkum fjölmiðlum væri nær að tala um að gerð séu hlé á auglýsingum til að sýna þættina. Því sjónvarpsstöðvarnar gera einungis hlé á auglýsingunum til að halda áhorfendum við tækið. Að sama skapi er engin tilviljun að dagblöð birta iðulega heilsíðuauglýsingar á hægri síðunni, enda hafa rannsóknir sýnt að fólk taki mun frekar eftir henni en vinstri síðunni. Auglýsingarnar eru innihaldið – fréttirnar eru bara til að við höldum áfram að fletta. Þrátt fyrir þetta teljum við okkur trú um að hægt sé að aðgreina upplýsingahlutverk fjölmiðla frá auglýsingahlutverkinu og gróðamarkmiðinu. Við höldum oft að hægt sé að lesa bara vinstri síðuna í dagblaðinu og skipta um stöð þegar auglýsingahléin eru gerð í sjónvarpinu. En samkvæmt vinsælasta hagfræðiboðorði allra tíma – að hádegisverðurinn sé aldrei ókeypis – þá munum við ekki sleppa svo auðveldlega. Lausnin á þessari hagfræðiklemmu er einföld en áhrifarík: Auglýsingarnar eru faldar í fréttum og afþreyingu fjölmiðlanna. Þetta er löngu þekkt úr bíómyndum og annarri afþreyingu, þar sem söguhetjurnar tala í Nokia-síma á meðan þeir keyra um á Mercedes Benz og drekka Coca-Cola. Sem betur fer eru menn yfirleitt tregari til að fela auglýsingar í fréttum og upplýsingum sem eiga að vera hlutlausar, enda býður það upp á sérstaklega vandræðalega hagsmunaárekstra þegar fjölmiðlarnir eiga svo að horfa gagnrýnum augum á þessi sömu fyrirtæki. Þó er margt sem bendir til að fjölmiðlar séu að linast í andstöðu sinni við dulbúnar auglýsingar í formi frétta. Í gær mátti t.d. lesa í sérstöku fermingarblaði Fréttablaðsins að fréttamenn hafi „kíkt í Office 1 þar sem kennir ýmissa grasa" sem væri kannski allt í lagi ef ekki væri fyrir myndir af ýmsum vörum með texta eins og „einstaklega glæsileg 2ja binda útgáfa ... í fallegri gjafaösku." Í framhaldinu eru blaðamenn síðan svo góðhjartaðir að gefa upp „fullt verð" og „tilboðsverð Office 1." Lesendur hljóta að þakka Fréttablaðinu fyrir þessar gagnlegu upplýsingar um hvað eigi að kaupa og hvar eigi að kaupa það. Í nýrri rannsókn CMD (Center for Media and Democracy) kemur fram að a.m.k. 77 bandarískar sjónvarpsstöðvar hafa verið gripnar glóðvolgar við að flytja fréttir og fréttaskýringar sem voru bæði fjármögnuð og framleidd af utanaðkomandi fyrirtækjum. Fyrirtæki eins og General Motors og Intel hafa með öðrum orðum beinlínis samið hagstæðar fréttir af sjálfum sér sem tugir sjónvarpsstöðva hafa síðan birt sem sínar eigin hlutlausu fréttir. Málið er svo verulega vandræðalegt í þeim tilvikum þar sem sá starfsmaður fyrirtækisins sem lék í auglýsingunni var kynntur til sögunnar sem fréttamaður sjónvarpsstöðvarinnar. Athyglisvert væri að sjá niðurstöður sambærilegrar rannsóknar á íslenskum fjölmiðlum. Tilhneiging íslenskra fjölmiðla til að birta óbreyttar fréttatilkynningar fyrirtækja, m.a. sem viðskiptafréttir, er til dæmis alþekkt. Það læðist að manni sá grunur að fermingargjafirnar í Office 1 séu ekki einar um að vera á tilboðsverði – fréttir vissra fjölmiðla virðast ekki síður vera seldar á lágum prís.
fd
|
