Forneskjuleg frumefnakenning frjálshyggjunnar 25.4.2006 Menn gleyma því nefnilega oft að við endurvinnslu þarf orku, ýmis efni, vinnuafl og annað sem fylgir framleiðslu. Og ef að það blasir við að endurvinnslan er dýrari af því að hún gengur á auðlindir sem meiri skortur er á en notaðar eru við hefðbundna förgun, hvað er það þá annað en sóun? (Vefþjóðviljinn, 14. apríl 2006.)Tilvitnunin að ofan er fengin af vefsíðu Andríkismanna, þar sem agnúast er út í endurvinnslu á vegum hins opinbera. Nú er sannarlega ekkert nýtt að Vefþjóðviljinn beiti öllum brögðum til að rökstyðja áframhaldandi rányrkju á náttúrunni. Í tilvitnuninni er hins vegar merkilega ljóst hvað höfundur telur felast í auðlindum. Það er ekki lengur undirliggjandi, heldur beinlínis hluti af rökstuðningnum að auðlindir verði aðeins mældar á einvíðum skala út frá efnahagslegum gróða og tapi. Þess vegna er það „sóun“ að mati höfundar, ef eitthvað er gert sem einstaklingar geta ekki haft beinan hag af. Það virðist ekki hvarfla að pistlahöfundinum að til séu annars konar verðmæti en fjárhagslegur ávinningur. Ef til vill gætir hér áhrifa frá frumherjum vestrænna vísinda, sem fetuðu sig áfram í leit að byggingarefni alheimsins. Líkindin eru í það minnsta sláandi. Þales frá Míletos taldi að heimurinn væri aðeins gerður úr vatni. Í fyrstu voru Forn-Grikkir tregir til að sættast á að innleiða fleiri en eitt frumefni, enda var hugmyndin sú að frumefnið hlyti, samkvæmt skilgreiningu, að vera eitt og aðeins eitt. Með nákvæmlega sama hætti virðast frjálshyggjumenn ekki sætta sig við fleiri en eina tegund af verðmætum – ef eitthvað annað en fé er verðmætt þá er það aðeins vegna þess það jafngildir inneign fyrir peningum síðar meir. Fljótlega áttuðu grísku heimspekingarnir sig þó á því að til að geta skýrt alla mismunandi eiginleika efna þurfti fleira til og sættust að lokum flestir á hugmyndina um fjögur jarðleg frumefni. Að því leyti virðast Forn-Grikkir vera komnir skrefinu lengra en Andríkismenn, þrátt fyrir að á milli þeirra séu meira en tvö þúsund ár. Þeir eiga svo enn lengra í land með að fylgja þróuninni í efnafræði eftir að Dalton setti fram atómkenningu sína fyrir um það bil tvö hundruð árum. Eitt það merkilegasta við sögu frumefnakenninga er hversu óskiljanlegt inntak nýju kenninganna er fyrir málsvara hinna eldri. Samkvæmt kenningunni um fjögur frumefni er óhugsandi að uppgötva önnur frumefni, líkt og efnafræðingar gera nú á tilraunastofum. Frumefnin fjögur voru álitin orsaka skynjanlega eiginleika í efnunum og ef efni var blautt var talið augljóst að það væri vegna vatnsins sem þar væri að finna. Ef efnið var þurrt var skýringin vitanlega að eitt af hinum fjórum frumefnunum, eldurinn eða jörðin, hefði tekið sér þar bólfestu. Eins og gefur að skilja er því ómögulegt að finna efni þar sem hvorki er vatn né eldur. Þetta er sami vandinn og félagshyggjufólk glímir við þegar það gerir tilraunir til að sannfæra frjálshyggjumenn um að til séu gæði sem ekki verði lögð inn á bankabók. Gögnin sem styðja slíka fullyrðingu eru þó engu minni en rökstuðningur Daltons og eftirmanna hans fyrir atómkenningunni. Í því sambandi nægir líklega að nefna að hugmyndin um að ekki sé hægt að kaupa sér hamingju er svo algeng að hún er næstum orðin að klisju. Frjálshyggjan virðist aftur á móti ekki hafa neina leið til að meðtaka slík sannindi, því frumefnakenning hennar er enn svo frumstæð að „sóun“ getur aðeins átt við óþarfa eyðslu peninga eða jafngildi þeirra. Þróaðri kenningar meðtaka hins vegar að umhverfið – og margt fleira – er frumverðmæti sem ekki byggjast á hinu einfeldningslega frumefni frjálshyggjunnar.
fd
|
