Af spænskum öpum og íslenskum apaköttum 19.5.2006 Fyrir um þremur áratugum fóru málefni dýraverndunarsinna að vekja einhverja raunverulega athygli. Æ síðan hefur vegur þeirra vaxið og skilningur á þeirri hugmyndafræði sem þeir vinna eftir. Áhrif á opinbera stefnu og neysluvenjur almennings hafa aukist að sama skapi.Þrátt fyrir þennan árangur dýraverndunarsinna, sem er afar ólíkur hópur innbyrðis ólíkt því sem oft virðist gefið til kynna í fjölmiðlum, er dýravernd lítið í deiglunnni á Íslandi. Í fjölmiðlum birtist hún einkum í tengslum við aðgerðir vafasamra jaðarhópa innan dýraverndunarhreyfingarinnar eða „undarleg“ uppátæki amerísku PETA-samtakanna. Já, og svo má ekki gleyma grænfriðungum, sem fá stundum sinn skerf og ýmsir landsmenn halda enn að hafi sökkt bátum Kristjáns Loftssonar í Reykjavíkurhöfn. Kemur hér margt til. Ef til vill er þetta vegna þess að dýravernd virðist ekki vera jafn brýnt vandamál hér og víða annars staðar. Bæði eru færri dýrategundir og dýr og við höfum tekið upp dýraverndunarlög Evrópusambandsins sem eru með þeim mannúðlegustu sem völ er á. Önnur atriði eins og smæð markaðar skipta hér einnig máli. Hvað sem því líður verður Ísland vart talið meðal framsæknustu landa í þessum efnum. Ákveðin svæði og borgir í hinum enskumælandi heimi hafa líklega gengið hvað lengst í því að setja lög sem bæta aðbúnað dýra og leggja bann við illri meðferð á þeim ásamt nokkrum Evrópuríkjum. Þannig hafa til að mynda ákveðin matvæli verið bönnuð þar sem sýnt þykir að framleiðslu þeirra sé á engan hátt hægt að telja mannúðlega, lagðar hafa verið hömlur á dýrasýningar á borð við ródeó og ákveðnar lágmarkskröfur verið gerðar til vistarvera dýra. Nýlega bættist Spánn í hóp þeirra ríkja sem vilja setja strangari reglur um mannúðlega meðferð á dýrum. Tilfelli Spánar er þó sérstakt að því leyti að það snýst ekki um að bæta aðbúnað dýra almennt heldur er ætlunin að veita ákveðnum dýrum ákveðin réttindi. Í lok apríl lagði Sósíalistaflokkurinn fram frumvarp í neðri deild þingsins þar sem lagt er til að simpansar, górillur og órangútar fái lagaleg réttindi. Spænskir sósíalistar taka þarna frumkvæðið á sama tíma og hópur vísinda- og fræðimanna, sem starfa að verkefninu The Great Ape Project, berst fyrir því að Sameinuðu þjóðirnar setji fram yfirlýsingu um fyrrgreindar apategundir í líkingu við Mannréttindayfirlýsinguna þar sem þeim yrðu tryggð þau grundvallarréttindi að hafa rétt til lífs, einstaklingsfrelsis og njóta verndar gegn illri meðferð. Eins og gefur að skilja virðist þetta við fyrstu sýn alls ekkert koma Íslendingum við og líklega telja margir landsmenn þetta einfaldlega fáránlegt. Og þeir væru ekki einir um það því strax daginn eftir að frétt um þetta frumvarp barst til spænskra fjölmiðla gagnrýndi spænski blaðamaðurinn Ignacio Villa þetta harkalega og setti fram þá kenningu að kannski væri þetta einfaldlega bragð lélegrar ríkisstjórnar til að bæta við sig fylgi. Sósíalistar ætluðu sér að veita apategundunum lagaleg réttindi, sem Villa telur að gætu innifalið kosningarétt, með það að markmiði að allir aparnir myndu kjósa sósíalista í næstu kosningum! Þó að lítið sé um apategundir á Íslandi tel ég að dæmi Spáns hljóti að vekja fólk til umhugsunar. Reynslan hefur sýnt okkur að það tekur nýja hugmyndafræðilega strauma oft nokkra áratugi að berast til Íslands en í þessum efnum sjást reyndar merki um ákveðna hugarfarsbreytingu hjá ákveðnum hópi fólks, afar litlum verð ég þó að viðurkenna. En enginn skyldi vanmeta þessa breytingu því hún hefur hefur áhrif á mannskilning okkur og viðhorf okkar og hegðun gagnvart öðrum dýrategundum og náttúrunni í heild sinni. John Stuart Mill sagði einhvern tíma að allar öflugar baráttuhreyfingar yrðu að ganga í gengum þrjú stig: að vera hafðar að háði og spotti, að um málefni þeirra væri rætt, að hugmyndir þeirra yrðu meðteknar. Óvíst er að umræða um dýra- eða náttúrufrelsun nái því marki en að minnsta kosti er afar þarft að hún fari fram enda öllum hollt að taka eigin lífsskoðanir í gegn annað slagið. Staðreyndin er sú að flestar þær siðferðilegu ákvarðanir sem við tökum varðandi ómannleg dýr og náttúruna hafa oft og tíðum áhrif á allan heiminn.
gs
|
