Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu
Mrinn-vefrit um jml, plitk og menningu

Heimsvaldastefnan endurreist

11.10.2002

Mannkynssaga s sem kennd var grunnsklum sari hluta 20. aldar endai yfirleitt bjartsnisntum. Undir lokin var fjalla um Sameinuu jirnar og bent a n vri von um frisla framt heiminum. rsarstr voru n bnnu ori og hermlarherrar breyttust varnarmlarherra. Brnum sem ttuust um framtina var kennt um sttmla um afvopnun, eftir a eir voru komnir til sgu, og nnur svipu skref fram vi. Eitt mikilvgasta tkni um a heiminum miai fram vi var endalok heimsvaldastefnunnar og fjlgun sjlfstra rkja heiminum fr 1945. Nna skiptist heimurinn ekki lengur hsbndur og jna heldur var hann samflag sjlfstra rkja.

egar jafnaarstefna var tsku auugustu rkjum veraldar voru smu gildi einnig berandi heimsplitkinni. Hverju nju rki sem fkk inngngu Sameinuu jirnar var teki fagnandi. Aeins fasistastjrnin Portgal hlt fast nlendur snar og eftir fall hennar 1974 virtust njar tmar komnir upp heiminum.

essir nju tmar eru n lngu linir. Bandarkjaforseti er n keikur egar hann rfur afvopnunarsttmla ttlur vi dndrandi lfaklapp bandalagsjanna Nat og rsarstr ykja n lagi v a au eru til varnar "lri" og "mannrttindum", me sama htti og au voru h til varnar "sjlfskvrunarrtti ja" fyrri hluta 20. aldar.

Og heimsvaldastefnan er snin aftur. fyrirlestri sem haldinn var htarsal Hskla slands benti Magns orkell Bernharsson hvernig form Bandarkjastjrnar um "endurreisn lris" rak minntu greinilega tlun Bretastjrnar egar rkinu var komi ft 1921. var fluttur inn kngur fr Arabuskaganum, en nna er konungsefni fr Jrdanu en af smu konungstt. Tilraunir nlenduvelda til a koma snum mnnum valdastla nlendurkjum sem voru a f sjlfsti reyndust hins vegar endasleppar vegna ess a hagsmunir heimsveldsins ru ferinni en ekki hagsmunir banna. ennan leik tlar Bandarkjastjrn a endurtaka.

Heimsvaldastefna auugustu ja heims hvarf auvita aldrei. Hins vegar tti hn fn eftir sari heimsstyrjldina og pukrast var me hana. Pukrinu er nna loki og Bandarkjastjrn stefnir n trau a nrri skipan heimsmla ar sem hn setur og fellir rkisstjrnir. Evrpu hefur hn vallt lti sr ngja a styrkja bandamenn sna me fgjfum og s skipan mla virist einnig a vera a komast Rmnsku Amerku (atburir seinasta rs Venezuela sna a ekki er tiloka a Bandarkjastjrn taki upp fyrri sii mlefnum lfunnar). Asu hins vegar a beita hervaldi.

Efnahagslega lei heimsvaldastefnan aldrei undir lok. Og njasta run "aljavingu" fjrmagns snir a hn er a eflast fremur en hitt. Kunnugir hafa bent a hin svonefnda aljaving n gengur a flestu leyti skemur en s aljaving sem rkti 19. ld, gullld heimsvaldastefnunnar. a er ekki einkennilegt ar sem hin nja aljaving er ekki anna en heimsvaldastefna undir ru nafni. Munurinn er s a n m tala um forri Vesturvalda yfir rkjum rija heimsins fremur en bein yfirr.

Einkenni heimsvaldastefnunnar birtast t.d. v a aljlegar fjrmlastofnanir taka a sr a setja ftkum rkjum sem skja um ln skilyri um a hvernig au eigi a haga jarbskap snum, t.d. me vtkum krfum um einkavingu. Um er a ra bein afskipti af stjrn efnahagsmla essum rkjum. Slk viskipti eru auvita annars elis en viskipti lnardrottna og skuldara fjrmlamarkai ar sem einu skilyrin sem lnardrottinn getur sett er endurgreisla me tilteknum vxtum. Krfur hinna aljlegu stofnana um efnahagsstjrnun ftkra rkja eru yfirleitt r a au hagi bskap snum til samrmis vi ann hagfrilega rtttrna sem er rkjandi eirri stundu. Hann getur veri betri ea verri en s rttrnaur sem var rkjandi daginn ur ea daginn eftir en ljst er a hann hltur a breytast. Hagvsindin taka nefnilega breytingum eins og nnur vsindi. essu gera flestir sr grein fyrir, arir en nfrjlshyggjumenn sem tra "endalok sgunnar".

Engum dytti hug a stjrna slandi til samrmis vi duttlunga Aljagjaldeyrissjsins. Meira a segja frjlshyggjustjrnin sem n situr hefur stundum malda minn egar hagfringar hans hafa tj sig um slenskan efnahag. Munurinn stu okkar og stu rkja rija heimsins er hins vegar s a vi getum ri okkar efnahag sjlf og urfum ekki a taka vi tilskipunum utan fr. Vi erum nefnilega auugt inrki. Hvernig num vi eirri stu? Me v a beita vtkri tollvernd og innflutningshftum, eins og flest nnur auug rki heimsins. ar er srstaklega lrdmsrkt a lta til sgu Bandarkjanna. Nna hafa essi rki rlg ja rija heimsins, krafti efnahagslegra yfirbura. Og r f svo sannarlega ekki a komast upp me a gera a sem vi gerum til a byggja upp okkar efnahag.

Heimsvaldastefnan lei kannski aldrei undir lok. Hn er bara venjulega grmulaus um essar mundir.

sj


Prenta grein   Senda grein   Tilvsunar sl



Leit   Eldra efni   Um Mrinn
Forsa   Efst su
Rss straumur