Valþröng frjálshyggjunnar í umhverfismálum 10.12.2006 „Almenningur er ekki sannfærður um eyðileggingarmátt sinn á loftslag Jarðar. Ef svo væri mundi hann einfaldlega fljúga minna, keyra styttra, kaupa færri vörur og kveikja sjaldnar á ljósaperu. Almenningur er að gera hið gagnstæða og þannig efast um heimsendaspár og tiltal stjórnmálamanna.“ (Af vefsíðu Frjálshyggjufélagsins, 5. desember 2006.)Nú er í sjálfu sér ekkert nýtt að íslenskir hægrimenn afneiti loftslagsbreytingum og hafni aðgerðum til að sporna gegn þeim. Eins og sjá má telja íslenskir frjálshyggjumenn að vandamál umhverfisins leysist af sjálfu sér vegna þess að skynsamt fólk hefur hag af því að lágmarka mengun. Undirritaður hefur ekki rekist á rök af þessu tagi áður, enda standast þau ekki nánari skoðun. Berið til dæmis röksemdafærslu frjálshyggjunnar saman við dæmi frá franska heimspekingnum Jean-Paul Sartre. Sarte bað lesendur um að ímynda sér hóp bænda sem hver og einn ræktar lítinn blett í brattri hlíð. Einn af öðrum átta bændurnir sig á að þeir geti aukið ræktarland sitt með því að höggva niður öll trén á landi sínu. Fyrr en varir hafa bændurnir berstrípað hlíðina af öllum trjám. Í næstu hellidembu verður jarðvegsrof hins vegar svo mikið að bændurnir standa allir eftir með óræktanlega skika. Eins og Sartre bendir á hafa bændurnir hver í sínu lagi hag af því að höggva trén og auka ræktarlandið, því þótt einn þeirra geri það er nóg af trjám eftir til að vernda hlíðina í óveðri. En í heild sinni er ráðstöfun bændanna hreinasta martröð því allir tapa þeir lífsviðurværi sínu ef allir haga sér í samræmi við sína eigin hagsmuni. Frjálshyggjan lendir í svipaða valþröng í umræðunni um loftslagsbreytingar og umhverfisvernd. Hvert og eitt okkar hagnast á því að lifa í umhverfissóðaskap ef það er ódýrara eða þægilegra en andstæða þess. Áhrif einnar manneskju á heildarlosun gróðurhúsalofttegunda eru nefnilega hverfandi. Fyrir mannkynið í heild sinni er skaðinn af því að bregðast ekki við loftslagsbreytingum hins vegar langtum meiri en það sem við töpum á því að grípa til aðgerða. (Samkvæmt frægri skýrslu breska hagfræðingsins Nicholas Stern kostar það efnahagslífið 20 sinnum meira að gera ekkert í loftslagsmálum en að minnka losun gróðurhúsalofttegunda umtalsvert.) Hliðstæðan við valþröng bændanna á líka við í samningum þjóða á alþjóðavettvangi. Það er hagkvæmara fyrir hverja einstaka þjóð að fá leyfi til að menga meira, en betra fyrir heiminn í heild sinni að snúa þróuninni við. Þjóðhöfðingjar hafa því ríka tilhneigingu til að tala digurbarkalega um gróðurhúsaáhrifin í þeim tilgangi að fá aðrar þjóðir til að fara eftir alþjóðlegum sáttmálum um að minnka þau. Það er til dæmis athyglisvert að hlusta á áhyggjur umhverfisráðherra á sama tíma og Íslendingar eru að fullnýta það aukna magn koltvísýringslosunar sem ríkisstjórninni tókst að semja til sín í Kýótó. Líkindin með valkreppu bændanna að ofan og vandamálinu sem mannkynið stendur frammi fyrir í umhverfismálum nær þó ekki alla leið. Seinni aðstæðurnar – þær sem við stöndum nú frammi fyrir – eru í eðli sínu miklu viðbjóðslegri en hugartilraun franska heimspekingsins. Því mistök bændanna komu að minnsta kosti aðeins niður á þeim sjálfum. Ó, hve samviska okkar væri hreinni ef mengun iðnríkja bitnaði bara á okkur sjálfum! Veruleikinn er hins vegar sá að hlýnun jarðar bitnar fyrst og fremst á þeim sem litla eða enga ábyrgð bera á henni – fátækum ríkjum nálægt miðbaugi jarðar sem ekki hafa gengið í gegnum neina iðnbyltingu. Þegar frjálshyggjufólk nýtir meintan rétt sinn til að menga umhverfið er það því gert á kostnað þeirra þjóða sem eru jafn saklausar og þær eru varnarlausar. Allt þetta sýnir þörfina á alþjóðlegu samstarfi – samningum á borð þá sem voru gerðar í Kýótó, Ríó og nú síðast í Naíróbí – þar sem þjóðir skuldbinda sig allar í einu til að minnka losunina. Viðræðurnar ganga yfirleitt illa því, eins og bændurnir í hugartilraun franska heimspekingsins vita, vilja allir að hinir hugsi um heildina en fái sjálfir að sleppa með skrekkinn. Flestar þjóðir hafa nú áttað sig á því að ef allir hugsa með þeim hætti munum við öll sitja í súpunni eftir nokkra áratugi.
fd
|
