Hver borgar brúsann í skattalækkunarfylleríinu? 12.4.2007 Í umræðunni um fátækt og misskiptingu sem fram fór í vetur að frumkvæði Stefáns Ólafssonar og fleiri fræðimanna þrættu menn til vinstri og hægri um hvort misskipting hefði aukist og hvort hún væri meiri hér en annars staðar. Eftir miklar deilur urðu niðurstöðurnar þær í meginatriðum að misskipting hér á landi hefði aukist mjög hratt síðustu ár, þótt hún sé enn ekki mikið meiri hér en á Norðurlöndum. Skýringin er þá einfaldlega sú að áður fyrr var íslenskt samfélag með mun jafnari tekjuskiptingu en nágrannalönd okkar sem hafa búið við stéttaskiptingu árhundruðum saman. Þá kom líka í ljós að skattbyrðin hefur færst frá þeirri tíund þjóðarinnar sem hefur hæstar tekjur til þeirra 90% Íslendinga sem eru með lægri tekjur. Mest jókst skattbyrðin þeirra sem höfðu allra minnstar tekjur. Að lokum kom í ljós að aukningin í misskiptingu var ekki að neinu verulegu leyti vegna þess að atvinnurekendur væri að auka launabil, heldur fyrst og fremst einmitt vegna þess að lágtekjufólk hefur þurft að borga hærri skatta en hátekjufólk lægri. Þess vegna getum við sagt að aukin misskipting sé stjórnvaldsaðgerð, að það sé ríkisstjórnin sem jók á misskiptinguna en ekki utanaðkomandi þættir.Að lokinni þessari upprifjun á óumdeildum staðreyndum er þó rétt að staldra örlítið við og spyrja hvort búið sé að svara stóru spurningunni. Hún er auðvitað ekki sú hvort ráðstöfunartekjur lágtekjufólks hafi aukist eða minnkað, eða hvort misskiptingin hafi aukist í þeirra röðum, heldur einfaldlega hvort það er erfiðara að vera fátækur nú eða fyrir tíð þessarar ríkisstjórnar. Gallinn við að horfa aðeins á ráðstöfunartekjur er að auknar tekjur gagnast fátæku fólki lítið ef útgjöldin aukast á móti. Því miður er það staðreyndin sem blasir við fátæku og veiku fólki, barnafjölskyldum og einstæðum foreldrum að útgjöldin hafa aukist langt umfram hækkun ráðstöfunartekna. Lyfjakostnaður er farinn upp úr öllu valdi, og ólíkt því sem gerist í nágrannalöndum okkar er ekkert þak á lyfjakostnaði veiks fólks. Margir sjúklingar borga tugi þúsunda fyrir lyf í hverjum mánuði til þess eins að halda lífi í líkama og sál. Þetta er í flestum tilvikum sama fólkið og þarf að lifa af þeim öryrkjubótum og ellilífeyrisgreiðslum sem ekki hafa haldið í við verðlags- og launaþróun. Sömu sögu er að segja af læknis- og heilsugæslukostnaði. Komugjöld í heilbrigðiskerfinu hafa margfaldast í tíð þessarar ríkisstjórnar. Auk þess þurfa sjúklingar að glíma við fáránlegar reglur, til dæmis þá að afsláttarkort gildir ekki í 12 mánuði frá því að byrjað var að nota kortið, heldur gildir það fyrir hvert almanaksár. Þeir sem eru veikir í desember og janúar hafa því lítið sem ekkert við kortið að gera og skulu gjöra svo vel að borga allan kostnaðinn sjálfir. Barnabætur hafa verið skertar á hverju ári frá því að þessi ríkisstjórn tók við, eins og Ögmundur Jónasson fór yfir allítarlega í lok þingsins. Auk þess hefur kostnaðurinn við grunnskólamenntun barna vaxið, m.a. vegna aukins kostnaðar við frístundavistun og matarkaupa í hádeginu. Það er nú víðast hvar dýrara í raun að hafa börn í grunnskóla en í leikskóla, þótt hið fyrrnefnda sé skylda en hitt frjálst val. Hér mætti halda lengi áfram. Kostnaður foreldra við tannlækningar barna er svimandi hár, eins og komið hefur skýrt fram í fjölmiðlum að undanförnu. Nú er svo komið að tannlækningar eru að verða einhverskonar lúxus þeirra sem eiga nóg af peningum. Afleiðingin er auðvitað sú að tannheilsa hérlendra barna er miklu verri en í löndum sem við berum okkur saman við. Hversu lengi á að halda áfram upptalningunni? Fátækum börnum hefur fjölgað, offita er vaxandi vandamál meðal þeirra og gæði menntunar, bæði í leik- og grunnskóla, minnka með hverju árinu sem skólakerfið er fjársvelt. Gleymum ekki hvernig þessi ríkisstjórn hefur náð að hækka húsnæðisverð upp úr öllu valdi með 90% húsnæðislánunum, komið í veg fyrir að eðlilegur leigumarkaður fái að þróast hér á landi og rifið niður félagslega húsnæðiskerfið sem eitt sinn veitti lágtekjufólki þak yfir höfuðið. Þá er ekki enn búið að minnast á að námslán hafa enga jarðtengingu við raunveruleikann sem blasir við stúdentum í dag, sem sést ágætlega á því að í útreikningum Lánasjóðsins er gert ráð fyrir því að hver máltíð kosti á bilinu 250 til 300 krónur. Það skiptir lágtekjufólk engu máli hvort ráðstöfunartekjur þess aukast um nokkur þúsund ef útgjöldin fyrir lífsnauðsynjum á borð við heilbrigðisþjónustu, lyf, menntun og aðra opinbera þjónustu aukast ennþá hraðar. Því miður er það staðreynd að góðæri þessarar ríkisstjórnar er góðæri þeirra tekjuháu, ungu og heilbrigðu, en ekki þeirra sem glíma við veikind, eru gamlir, tekjulitlir eða þurfa að sjá fyrir stórri fjölskyldu.
fd
|
