Heimsvaldastefnan mun tapa 28.5.2007 Í haust verða liðin 40 ár frá því að Ernesto Guevara de la Serna var tekinn af lífi í Bólivíu þar sem tilraun byltingarsinna til að endurtaka leikinn frá Kúbu, fór út um þúfur á átakanlegan hátt. Það var hvorki fyrsti né síðasti ósigur vinstrisinnaðra skæruliðahreyfinga í Rómönsku Ameríku – sem höfðu skotið upp kollinum í flestöllum löndum álfunnar frá því að þær fyrstu komu fram á sjónarsviðið í Venezúela og Dómíníska lýðveldinu upp úr 1960 – en eigi að síður sá sem verður trúlega lengst í minnum hafður. Þó var mannfallið lítið miðað við það sem varð víða annars staðar þar sem slíkar hreyfingar voru brotnar á bak aftur.Það er ekki síst fróðlegt að virða fyrir sér hið pólitíska landslag í Rómönsku Ameríku á líðandi stundu, þegar þessi saga er höfð í huga. Aðeins í Kólumbíu eru vopnaðir byltingarsinnar enn áhrifamiklir og ekkert útlit fyrir að FARC, sem stofnuð var 1966, leggi niður vopn sín á næstunni. Kólumbía er líka eina landið þar sem hægrimenn af gamla skólanum fara með völdin, að vísu með dyggum stuðningi Bandaríkjahers sem hefur þar sívaxandi umsvif í nafni stríðs gegn eiturlyfjum. Frá því undir lok 20. aldarinnar hafa vinstrimenn, bæði róttækir og hófsamir, farið eins og stormsveipur um álfuna og unnið hvern stórsigurinn eftir annan í kosningum. Brasilía, Venezúela, Argentína, Uruguay og Bólivía eru öll undir stjórn róttækra vinstriafla sem hafa sagt aldagamalli misskiptingu stríð á hendur og hafnað yfirgangi alþjóðlegra peningamálastofnana. Að líkindum mætti telja Ecuador með í þessum hópi og hiklaust ef hinn tiltölulega nýkjörni Rafael Correa kemur stefnumálum sínum í framkvæmd. Í Chile fara vinstrisinnar, sem liggja nær miðjunni, með völd og sama má segja um Nicaragua þar sem Daniel Ortega, leiðtogi Sandínistaflokksins og fyrrverandi byltingarmaður, náði kjöri í forsetaembætti með fremur sósíaldemókratískri stefnuskrá. Í Perú munaði hársbreidd að Ollanta Humala yrði forseti og í Mexíkó missti frambjóðandi PRD af embættinu vegna þess að þar gildir enn sú gamla regla Stalíns að það er ekki nóg að sigra í kosningunum heldur þarf líka að vinna talninguna. Þýðir þetta að fyrirrennararnir, sem töldu alþýðuna ekki eiga annars kost en að grípa til vopna og berjast við elíturnar með þeirra eigin meðulum, hafi haft rangt fyrir sér? Um það er erfitt að dæma fyrir þá sem aldrei hafa kynnst stéttaskiptingunni, kynþáttahatrinu og valdníðslunni þar vestra af eigin raun. Ef til vill er helst hægt að svara þessari spurningu með annarri: Bendir sú staðreynd að Sandínístastjórnin, sem tapaði kosningunum í Nicaragua í febrúar 1990, var fyrsta ríkisstjórn vinstrisinna í álfunni sem var sett af eftir lýðræðislegum leiðum, til þess að hægriöflin hafi gefið mikið fyrir kosningaúrslit á dögum kalda stríðsins? Hitt er alveg víst, að stjórnmálafræðingarnir sem töldu sig þess umkomna að dæma róttækar vinstrihreyfingar í Rómönsku Ameríku – og um víða veröld ef út í það er farið – úr leik um alla framtíð á tíunda áratugnum, höfðu rangt fyrir sér. Það hefur þegar komið að á daginn að alþýðufólki frá Rio Grande suður á Eldlandið voru og eru aðrar leiðir færar en að fylkja sér um blairíska miðflokka, sem bjóða ekki upp á annað en mildari útgáfu af sama kapítalismanum og hægriöflin fylgdu í blindni. Það er hægt að bjóða Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Alþjóðabankanum og auðhringjunum birginn í baráttunni fyrir jafnari skiptingu gæðanna – og hafa betur. Því fer hins vegar fjarri að vilji sé allt sem þarf, svo ójafn hefur leikurinn verið fram á þennan dag. Framantaldir kosningasigrar vinstriaflanna og sú staðreynd að enn hefur engum þeirra verið hnekkt með hervaldi gefa ótvírætt fyrirheit um að lýðræðið muni festa sig í sessi í ríkjum Rómönsku Ameríku á næstu áratugum. Aðeins í Venezúela gerðu hægrimenn tilraun til að endurvekja þá plágu sem valdarán og herforingjastjórnir voru í þessari heimsálfu allan síðari hluta 20. aldar. Eins og gefur að skilja mun athygli alþjóðasamfélagsins svokallaða og afstaða bandarískra stjórnvalda á hverjum tíma til breytinga á landslagi stjórnmálanna, einnig hafa töluvert mikið að segja. Í kalda stríðinu hegðuðu stjórnvöld í Washington sér með áþekkum hætti gagnvart Rómönsku Ameríku og stjórnin í Moskvu gerði í Austur-Evrópu. Mið-Ameríka geymir merkar heimildir um það hvernig bandarísk utanríkisstefna þróaðist eftir miðja 20. öld – frá því að ríkisstjórn Guatemala var steypt 1954 til að koma í veg fyrir þjóðnýtingu þar til Aristide var hrakinn frá völdum á Haiti fyrir að standa í vegi fyrir einkavæðingu. Allar nutu herforingjastjórnirnar líka stuðnings Bandaríkjanna og margt sem notað var til að réttlæta ósómann minnir á orðræðu þeirra sem styðja stríðsreksturinn í Afghanistan og Írak á okkar dögum. Hvert landið eftir annað var sett undir járnhæl fasískra stjórnarherra og hundruð þúsunda myrt – að sögn til að bjarga þeim frá stjórnarfari sem yrði verra. Í Chile var nýfrjálshyggjan prufukeyrð í skjóli herstjórnar með velþóknun fjölmargra ráðamanna í Evrópu og Norður-Ameríku. Seinna meir varð Argentína helsta leikfang Bretton-Woods tvíburanna með þeim afleiðingum að hagkerfi landsins hrundi eins og spilaborg á fáeinum vikum í kringum aldamótin. Og hvað með það? Þjóðir Rómönsku Ameríku hafa færst hraðbyri í átt til þess að ákveða sín örlög sjálfar á undanförnum árum. Sem betur fer hafa engir málsmetandi menn talað í þá veru í seinni tíð að hafa verði vit fyrir fólki þar vestra ef það sýni af sér „ábyrgðarleysi“ í kosningum. Enda hlýtur það að vera réttur kjósenda þar eins og annars staðar að verja atkvæði sínu eftir eigin sannfæringu. Afskipti heimsvaldasinnaðra ríkisstjórna af málefnum Rómönsku Ameríku urðu nefnilega aðeins til ills fyrir íbúana og spilltu í mörgum tilfellum fyrir lýðræðisþróun og friðarumleitunum. Þessi afskipti voru ekki tilviljun og höfðu ekkert með velferð almennings að gera en allt með pólitíska og efnahagslega hagsmuni. Eigi einhver í brösum með að taka afstöðu til framferðis vestrænna ríkisstjórna í Austurlöndum nær um þessar mundir er óhætt að hvetja til þess að þau mál séu skoðuð með sögu Rómönsku Ameríku í huga.
sh
|
