|
Dregur til tíðinda á Kýpur? 19.1.2002 Upp á síðkastið hafa borist jákvæðar fregnir frá Kýpur, þar sem leiðtogar gríska meirihlutans á eyjunni hafa fundað með hinum tyrknesku íbúum á norðurhlutanum. Kýpur hefur sem kunnugt er verið skipt í tvennt frá árinu 1974, þegar Tyrklandsher réðst á land og hernam um 30% eyjarinnar. Landsvæði sem jafnframt var talið hvað gjöfulast af náttúruauðlindum.Innrásin var gerð í beinu framhaldi af valdaráni grískra þjóðernissinna, sem steypt höfðu af stóli leiðtoga kýpverska lýðveldisins Makarios III erkibiskup. Lýðveldið, sem stofnað var fjórtán árum fyrr eftir að Kýpur fékk sjálfstæði undan Bretum, stóð alla tíð á brauðfótum. Tyrkneska minnihlutanum, sem tæpur fimmtungur þjóðarinnar taldist til, voru tryggð talsverð réttindi. Þannig gátu þingmenn hans beitt neitunarvaldi gegn lagafrumvörpum auk þess sem Tyrkjum var tryggður forgangur að um þriðjungi opinberra starfa. Þessar málamiðlanir vöktu litla kátínu grískra þjóðernissinna á Kýpur, sem helst vildu fulla sameiningu við Grikkland og að Tyrkjum yrði vísað úr landi. Tyrkneskir þjóðernissinnar voru á hinn bóginn þeirrar skoðunar að réttast væri að skipta eyjunni upp í tvennt og skilja þjóðarbrotin þannig algjörlega að. Breytti þar engu um sú staðreynd að grískir og tyrkneskir íbúar bjuggu um alla eyjuna, en voru ekki bundnir við ákveðin svæði. Valdaránið 1974 var að undirlagi herforingjastjórnarinnar í Aþenu og mátti öllum vera ljóst að markmið hinna nýju valdhafa var að sameina Kýpur og Grikkland. Höfðu ýmsir forsprakkanna einnig tekið þátt í ofsóknum gegn Tyrkjum um árabil. Tyrklandsstjórn taldi sig því hafa pottþétta átyllu til íhlutunar. Við innrásina gripu Tyrkir til svipaðra aðferða og Zíonistar höfðu beitt með góðum árangri við stofnun Ísraelsríkis. Þeir frömdu grimmdarverk í nokkrum þorpum og létu frásagnir af þeim berast, með þeim árangri að fjöldaflótti brast á meðal Grikkja. Um 180 þúsund manns flúðu heimili sín, meira en þriðjungur grískra íbúa Kýpur. Í kjölfarið fluttust velflestir Tyrkir frá suðurhlutanum til hernámssvæðsins auk þess sem stjórnvöld í Ankara beittu sér af ákafa fyrir því að fá Tyrki af fastalandinu til að flytja til eyjarinnar. - Árið 1983 var lýst yfir stofnun sjálfstæðs ríkis á norðurhlutanum, Tyrkneska lýðveldisins Norður-Kýpur, en einungis Tyrkland hefur viðurkennt það formlega og jafnvel traustir bandamenn Tyrkja á borð við Ísraelsmenn og Azera hafa ekki fengist til þess. Það sem helst gerir það að verkum að skriður er nú kominn á viðræður milli þjóðanna tveggja, er umsókn Kýpur um aðild að Evrópusambandinu. Kýpur er einna efst á blaði yfir þau ríki sem talið er að verði hleypt inn í bandalagið í næstu lotu. Deilurnar um skiptingu landsins eru þar hins vegar óþægur ljár í þúfu. Frá sjónarhorni Evrópusambandsins er það óþægileg tilhugsun að taka við púðurtunnunni Kýpur fyrr en búið er að fá botn í deilurnar við Tyrki. Kýpverjar eru afar óþolinmóðir að komast inn í bandalagið og eru því hugsanlega reiðubúnir að sætta sig við frekari málamiðlanir en ella. Tyrkir mega hins vegar vart hugsa til þess að Kýpur gerist aðili að Evrópusambandinu á undan þeim og geti þannig sett skilyrði fyrir hugsanlegri inngöngu Tyrklands í framtíðinni. Fyrir nokkrum mánuðum lýsti Tyrklandsforseti því meira að segja yfir að ef Kýpur fái aðild að ESB, muni Norður-Kýpur verða innlimað í Tyrkland. Ef Tyrkir gerðu alvöru úr þeirri hótun, er ljóst að öll samskipti Tyrklands og Evrópusambandsríkja færu í uppnám og myndi slá út af borðinu allar hugmyndir um inngöngu landsins í ESB. Það kann því vel að vera, að samningavilji Kýpurtyrkja sé ekki sprottinn af friðarást eða raunverulegum vilja þeirra til að komast að samkomulagi, heldur sé einungis um fléttu að ræða, sem miði að því einu að hindra inngöngu Kýpur í Evrópusambandið eða a.m.k. tryggja að Evrópusambandið hleypi Kýpverjum ekki inn skilyrðislaust.
sp
|
