|
Alþjóðavæðing fyrir byrjendur 8.2.2002 Eins og allir þeir sem eitthvað fylgjast með evrópskum og bandarískum stjórnmálum vita, hefur umræðan um alþjóðavæðinguna verið gríðarlega hörð og fyrirferðarmikil undanfarin misseri. Gagnrýnendur alþjóðavæðingarinnar hafa myndað geysiöfluga hreyfingu, sem sífellt hefur meiri áhrif á stefnu og orðræðu stjórnmálamanna um gjörvalla heimsbyggðina. Má í því samhengi nefna þann vaxandi stuðning sem hugmyndir hinnar frönsku ATTAC-hreyfingar um að leggja svokallaðan Tobin-skatt á gjaldeyrisviðskipti, njóta í Evrópu um þessar mundir.Ætla mætti að í ljósi alls þess sem skrifað hefur verið um alþjóðavæðinguna og baráttuhreyfinguna gegn henni, væri flestum ljóst um hvað málið snýst í grundvallaratriðum. Sú er því miður ekki raunin hér á landi. Í íslenskum fjölmiðlum er oft látið að því liggja að sá gríðarlegi skari fólks sem látið hefur til sín taka í fjöldamótmælum sé einkum skipaður skýjaglópum, óeirðaseggjum og fólki sem ekki hafi kynnt sér málin til hlítar. Hafa þessar hugmyndir ratað inn í greinar á pólitísku vefritunum, eins og sjá mátti í óvenju kjánalegri grein Bryndísar Nielsen á vefriti ungkrata fyrr í þessari viku (6. febrúar). Það má því ljóst vera að fyllsta ástæða er til að fara á þessum vettvangi yfir nokkur af grunnatriðunum í gagnrýninni á alþjóðavæðingunna. Á næstunni munu svo birtast fleiri greinar um þetta efni hér á Múrnum. Áður en lengra er haldið er rétt að huga að því hvernig skilgreina ber sjálft viðfangsefnið. Með hugtakinu alþjóðavæðing er átt við hina sívaxandi samþættingu hagkerfa einstakra ríkja í eina heild - alþjóðahagkerfið. Þessi samruni gengur einkum út á að setja reglur um fjárfestingar, viðskipti, gjaldeyrismál og inn- og útflutning, auk kröfunnar um einkavæðingu sem flestra þátta efnahagslífsins og samfélagsins. Yfirumsjón með þessum aðgerðum er í höndum yfirþjóðlegra stofnana á borð við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ekki má rugla alþjóðavæðingunni saman við alþjóðahyggju, sem felur í sér flæði þekkingar, hugmynda og upplýsinga heimshorna á milli, auk vaxandi skilnings milli ólíkra þjóða og samvinnu á sem flestum sviðum. Andstæðingar alþjóðavæðingarinnar eru yfirleitt miklir alþjóðasinnar í þeim skilningi að þeir aðhyllast alþjóðahyggju, enda sjálf baráttuhreyfingin alþjóðleg í eðli sínu. Ein algengustu rök málsvara alþjóðavæðingarinnar er sú gamla klisja að alþjóðavæðingin sé eina leiðin til að tryggja efnahagslegar framfarir og farsæld í heiminum. - Þannig eru gagnrýnendur hennar sakaðir um að leggja stein í götu fátækra þjóða og halda þeim þannig niðri. Þessi kenning þolir litla sagnfræðilega rýni. Á árunum 1960 til 1980 kusu langflest hinna fátækari ríkja heims að byggja upp hagkerfi sín með því að byggja upp innanlandsframleiðslu fyrir heimamarkað á vörum sem áður þurfti að flytja inn. Heimaframleiðsla þessi var oftar en ekki styrkt með opinberri fjárfestingu og vernduð með tollum á innflutning. - Á þessu tímabili uxu þjóðartekjur á einstakling um 73% í ríkjum Rómönsku Ameríku, en um 34% í Afríku. Ef tímabil alþjóðavæðingarinnar, 1980 til 2000 er tekið til samanburðar kemur ófögur mynd í ljós. Hagvöxturinn í Rómönsku Ameríku hefur á þessum tíma verið lítill sem enginn og í ríkjum Afríku hafa þjóðartekjur yfirleitt snarminnkað síðastliðna tvo áratugi. Á sama tíma hafa ýmsar þær framfarir sem átt höfðu sér stað frá 1960 til 1980 í félagsmálum gengið til baka. Þannig jukust lífslíkur jafnt og þétt í nánast öllum löndum fram á níunda áratuginn, en sú þróun hefur víða stöðvast eða snúist við á síðari árum. Þannig geta íbúar fimmtán Afríkuríkja nú vænst þess að lifa skemur en fyrir 1985. Tilkoma alnæmis nægir ekki ein og sér til að skýra þessa breytingu. Í skólakerfinu er sömu sögu að segja. Frá 1960 til 1980 fjölgaði háskólamenntuðu fólki jafnt og þétt í Afríku sunnan Sahara. Nú um stundir fer hlutfall háskólamenntaðra lækkandi í allmörgum Afríkuríkjum og háskólum í álfunni er hætt að fjölga. Í víðtækri rannsókn á þróun hagvaxtar í ríkjum heims undanfarna áratugi kom í ljós að frá 1960 til 1980, var tæplega tveggja prósenta árlegur hagvöxtur í fátækustu ríkjum heims, en síðastliðin tuttugu ár hefur hagvöxturinn í sömu ríkjum verið neikvæður um hálft prósent. Lönd sem tilheyrðu svokölluðum milliflokki, þ.e. eru hvorki í hópi ríkustu né fátækustu ríkja, stóðu sig einnig illa. Hjá þeim féll hagvöxturinn úr 3,6 prósentum fyrra tímabilið niður í eins prósents hagvöxt á hinu síðara. Á seinni tímum hafa ýmsir frjálslyndir hagfræðingar tekið að gagnrýna ofuráherslu á að mæla hagvöxt einan og sér án þess að taka tillit til fleiri þátta. Þeir hafa hvatt til þess að notaðir séu flóknari hagvaxtarmælikvarðar, sem meðal annars taki tillit til þátta á borð við: lýðræði, kvenfrelsi, lífslíkur og barnadauða svo eitthvað sé nefnt. Hefur sú aðferð til dæmis verið notuð af Þróunarstofnun Sameinuðu þjóðanna. Þær mælingaraðferðir leiða það sama í ljós, undanfarin tuttugu ár hefur staða fátækustu þjóðanna farið versnandi. Allt þetta hefur átt sér stað í skjóli alþjóðastofnana á borð við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem oft á tíðum hafa hreinlega tekið að sér að sjá um efnahagsmál viðkomandi landa. - Alþjóðavæðingin er ekki lækningin, hún er sjúkdómurinn.
sp
|
