|
Jafnvægislist alþjóðasamfélagsins 16.2.2003 Í gær fylltu nokkur þúsund manns Ingólfstorg í Reykjavík til að mótmæla yfirvofandi stríði á Írak. Á sjötta hundrað manna komu saman á Akureyri í sama skyni og einnig safnaðist fólk saman á Ísafirði. En það var ekki bara mótmælt á Íslandi. Um allan heim mótmælti almenningur stríðinu. Í Lundúnum tóku nærri tvær milljónir manna þátt í fimm klukkustunda mótmælaaðgerðum. Tæplega fjögur hundruð þúsund mótmæltu í New York og milljón manns í Róm.Ljóst er að langt er um liðið síðan hernaðaraðgerðum hefur verið mótmælt af sama kappi. Almenningur um heim allan hefur fengið sig fullsaddan á árásarstríðum Vesturlanda gagnvart öðrum ríkjum þessa heims. Óbreyttir borgarar um allan heim finna til samkenndar gagnvart öðrum óbreyttum borgurum sem falla í tilgangslausu vopnaskaki – án þess að bera neina ábyrgð þar á. Svo virðist sem almenningur sé orðinn hræddur við þá þróun sem orðið hefur í heimsmálunum undanfarin ár. Bandaríkin eru sannanlega eina risaveldi heimsins. Ógnarjafnvægið sem einkenndi samskipti Bandaríkjanna og Sovétríkjanna á tímum kalda stríðsins er horfið. Í staðinn er komið ójafnvægi þar sem engin þjóð – eða þjóðabandalög – eiga nokkuð í Bandaríki Norður-Ameríku. Og slíkt ójafnvægi veldur stjórnvöldum annarra ríkja auðvitað áhyggjum. Líklega stafar afstaða Þjóðverja, Frakka og Belga fremur af vilja til að rétta af vogarskálarnar í valdatafli heimsins fremur en af einlægri friðarást. Eftir 11. september varð mikil þjóðernisvakning í Bandaríkjunum. Bandaríski fáninn varð vinsælasta flík landsmanna og bandarískir ráðamenn brugðust við með því að lýsa yfir stríði í nafni lýðræðis og frelsis; þess sem átti að einkenna bandarískt stjórnskipulag. Og þeir sem voru ekki með voru á móti. Svo virðist sem ýmsar Evrópuþjóðir geti hins vegar ekki sætt sig við að vera þröngvað til þátttöku í stríði sem hefur óljósar forsendur og óvíst er á hverjum bitnar. Þar af leiðandi hefur skapast klofningur innan Atlantshafsbandalagsins – sá alvarlegasti frá stofnun þess – og að sama skapi klofningur á milli Evrópuríkja. Ef maður vill læra af sögunni er ljóst að samskipti þjóða, þjóðflokka og annarra hópa leita í jafnvægi. Ef ójafnvægi myndast – sem það iðulega gerir því það virðist vera flestum hópum í blóð borið að vilja vera stærstir og sterkastir – getur það ekki varað að eilífu. Aðrir hópar munu reyna að koma jafnvægi á að nýju. Klofningurinn innan Atlantshafsbandalagsins er til marks um að ýmsar þjóðir eru ekki reiðubúnar að lúta stjórn Bandaríkjanna eina ferðina enn. Óvíst er hvort þessi tilraun til að koma á jafnvægi tekst – en hún sýnir hins vegar hræringar sem ekki er séð fyrir endann á.
kj
|
