|
Kynleg samtök verða til 4.4.2003 Sl. þriðjudag var haldinn framhaldsaðalfundur nýstofnaðs félagsskapar sem nefnir sig Femínistafélag Íslands og á að vera „umræðuvettvangur og baráttutæki íslenskra femínista“. Fundinn sóttu fjölmargar konur og karlar, því að femínisminn er ekki lengur einkamál kvenna. Það er jákvæð þróun. Á hinn bóginn er ljóst af stefnu hins nýja félags að frá upphafi munu steðja að því ýmsar hættur. Stærsta hættan er sú að félagið verði ópólitískt.Þetta virkar e.t.v. á einhverja sem einkennileg athugasemd. Er eitthvað athugavert við það að konur úr ýmsum flokkum nái þverpólitískri samstöðu um nokkur baráttumál? Nei, það er það ekki ef samstaðan er eitthvað annað og meira en málamiðlun, lægsti mögulegi samnefnari sem hægt er að fá femínista til að standa saman um. Því að þá munu samtök af þessu tagi gera lítið gagn, verða bitlaus umræðuvettvangur sem aldrei mun ganga lengra en skrefstystu meðlimir treysta sér. Femínisminn er nefnilega í eðli sínu pólitísk stefna og býsna róttæk sem slík. Stefnuskrá Femínistafélagsins ber þó ekki vott um það heldur hefur hún á sér yfirbragð málamiðlunar. Samtökin ætla að berjast fyrir því „að styrkja þátttöku kvenna í opinberu lífi, fjölmiðlum og stjórnmálum“. Um þetta geta væntanlega flestir sameinast í orði. En hvernig á að framkvæma þetta? Þarf ekki femínískt félag að sameinast um samfélagssýn til að geta tekist á við þann vanda sem við er að etja. Í stefnuskrá Femínistafélagsins örlar vissulega á tiltekinni þjóðfélagssýn. Bent er á að til séu „staðalmyndir um hlutverk og eðli kvenna og karla“ sem beri að berjast gegn, að launamunur geti verið kynbundinn fremur en afleiðing frjálsrar verðmyndunar á vinnumarkaði, að hagsmunir og sjónarmið karla og kvenna geti verið mismunandi, og að kynjamisrétti eigi sér birtingarmyndir svo sem „lítilsvirðandi auglýsingar“ eða vændi. Allt er þetta satt og rétt. Hins vegar skortir nokkuð á umræðu um þá hugmyndafræði, sem þó hefur lengi verið ráðandi í kynjafræðum, að mismunur kynjanna stafi ekki af ólíku eðli þeirra. Að karlveldið sé í eðli sínu samfélag kúgunar þar sem tiltekin (karllæg) gildi séu hafin til vegs og virðingar til að kúga konur, en einnig fjölmarga karla. Fyrirlitning á „ergi“ í gamla bændasamfélaginu beindist vissulega gegn konum, en snerist einnig um að upphefja tiltekna valdastétt úr hópi karla. Þessi umræða er ekki úrelt enda eru gildi karlveldisins ennþá til og ráða býsna miklu í heiminum. Hvað er stríðsstefna stjórnvalda í Bandaríkjunum og Bretlandi annað en dýrkun á tilteknum gildum feðraveldisins, hnefarétti og hernaðaranda? Þettu skildu konurnar sem stofnuðu Kvennalistann á sínum tíma og voru þ.a.l. andvígar þessari stefnu. Þær skildu afar vel að ofbeldi hefur aldrei það markmið að „frelsa konur“, aðeins það að kúga konur. Um hvað annað snýst umræðan um að velja beri „hæfustu einstaklingana“ til áhrifa — og þeir reynast raunar yfirleitt vera einræktaðir heimdellingar í jakkafötum. Að ekki eigi að velja frambjóðendur „á forsendum kynferðis“? Snýst hún um annað en að konur skuli tileinka sér gildi föðurveldisins og pólitík karlanna, ellegar hafa verra af? Þetta vissu Kvennalistakonur líka á sínum tíma og neituðu að taka þátt í pólitík á þessum forsendum. Og hvað merkir það að berjast gegn kynbundnum launamun? Hefur það fyrst og fremst í för með sér eftirlit með og viðspyrnu gegn því að „atvinnurekendur“ — sem nánast alltaf eru karlar — geri ógagnsæja vinnustaðasamninga þar sem „duglegum starfsmönnum“ — sem líka eru alltaf karlar — er hampað?. Ef svo er þá mun sú stefna kalla á stríð við íhaldsæskuna sem hefur það sem helsta baráttumál að launagreiðslur séu ekki gagnsæjar heldur einkamál hvers og eins „vinnuveitanda“. Hversu langt er Femínistafélag Íslands tilbúið að ganga til að berjast gegn þessu sjónarmiði? Eða á að stíga skrefi lengra og berjast gegn samfélagsskipan þar sem viss störf, t.d. við kennslu, uppeldi og umönnun, eru sjálfkrafa skilgreind sem kvennastörf og þá jafnframt láglaunastörf. Að það jafngildi „ergi“ að vinna við eitthvað annað en „frumframleiðslu“ eða kauphallarbrask? Og svo er skilgreining á „frumframleiðslu“ í sjálfu sér kynbundin. Er ekki augljóst dæmi um kynbundin launamun að „frumframleiðsluvinna“ við sjómennsku skuli vera hálaunastarf fyrir karlmenn en „frumframleiðsluvinna“ við fiskvinnslu láglaunastarf fyrir konur og útlendinga? Er ekki augljóst að laun á markaði ráðast ekki einungis af framboði og eftirspurn heldur ekki síður af gildum karlveldisins, samfélagslegum hugmyndum um „hvöt“ störf sem einkum skuli unnin af körlum og „blauð“ kvennastörf? Róttæk femínistahreyfing hlýtur að þurfa að ganga á hólm við föðurveldið, segja því stríð á hendur og berjast gegn því á öllum sviðum. Aðeins tíminn getur leitt í ljós hvort Femínistafélag Íslands verður slík hreyfing.
sj
|
