|
Seint koma sumir 12.4.2003 Í vikunni skrifaði frambjóðandi Samfylkingarinnar í Reykjavík grein í DV til að lýsa því hve honum blöskraði utanríkismálastefna Bandaríkjanna og framferði þeirra á alþjóðavettvangi. Sagðist hann til dæmis hafa heyrt einhvern „haukinn“ lýsa því yfir í sjónvarpsviðtali ekki alls fyrir löngu að nú yrði allt að víkja fyrir öryggishagsmunum Bandaríkjanna – menn gætu ekki leyft sér munað á borð við mannréttindi á tímum þar sem hryðjuverkaógnin gnæfði yfir öll önnur viðfangsefni. „Er það bara ég eða er veröldin orðin vitlaus,“ spurði frambjóðandinn í forundran og virtist nokkuð brugðið.Sem er ekki nema von. En fátt er nýtt undir sólinni. Ef nefna ætti einn meginhugmyndafræðing bandarískrar utanríkisstefnu frá lokum síðari heimsstyrjaldar hlýtur George Kennan að koma upp í hugann. Kennan er maðurinn sem skrifaði frægar skýrslur fyrir Bandaríkjastjórn í upphafi kalda stríðsins. Kennan notaði dulnefnið „X“ þegar mikið lá við og varla er ofmælt að hann hafi reynst forspár um margt í alþjóðastjórnmálum á síðari hluta 20. aldar. Og víst er að maðurinn sá var ekki alltaf að skafa utan af hlutunum. Það er reyndar merkilegt hversu misjafnlega skrifum Kennans hefur verið hampað af fylgismönnum bandarískar utanríkisstefnu á undanförnum 50 árum. Sumt hefur verið hafið upp til skýjanna til marks um snilli hans við að greina stöðu og þróun heimsmálanna en annað að mestu látið liggja milli hluta. Það er því ekki verra viðfangsefni en hvað annað fyrir gleðispilli að rifja eitthvað af því síðarnefnda upp á sólríkum laugardegi. Kennan gerði bandarískum ráðamönnum skýra grein fyrir því fáum árum eftir lok síðari heimsstyrjaldar að nú yrði ekkert elsku-mamma meir í henni veröld. Bandaríkjamenn væru aðeins nokkur prósent af heildarmannfjölda jarðarkringlunnar en notuðu stóran hluta af öllum auðlindum heimsins, byggju í geysilega víðlendu ríki og réðu yfir ótrúlegum auði samanborið við flestar aðrar þjóðir. Kennan taldi óhjákvæmilegt að þegar fram liðu stundir myndu aðrar þjóðir gera kröfur um meiri aðgang að eigin náttúruauðlindum, jafnari skiptingu auðsins milli heimshluta og sækjast eftir því að setjast að í Bandaríkjunum vegna þeirrar velmegunar sem þar væri að finna. Með öðrum orðum væri þess ekki langt að bíða að sótt yrði að hinu tiltölulega unga heimsveldi á ýmsum sviðum. Mótleikur Kennans var einfaldur og settur fram á skýran hátt: Ef Bandaríkin ætla að halda nýfengnum sessi sínum sem öflugasta stórveldi jarðar og verja þann lífsstíl sem íbúar þeirra hafa tileinkað sér, auk efnahagslegra og hernaðarlegra hasmuna sinna þá krefst það ákveðinna fórna. Mannréttindi, alþjóðalög, Sameinuðu þjóðirnar, sjálfsákvörðunarréttur þjóða – allt þetta og meira til verður að gefa upp á bátinn vegna þess að allt þetta gerir Bandaríkjunum erfiðara að standa á móti kröfunni um jafnari skiptingu jarðargæða hvort sem mönnum líkar betur eða verr. Og það er á þessum grunni sem bandarísk utanríkisstefna hefur byggst í hálfa öld. Það hefur verið grundvallaratriði í allri stefnumótun þar á bæ að verja stöðu Bandaríkjanna sem heimsveldis og styrkja hana eftir föngum. Þannig hafa öll mannréttindabrotin verið réttlætt og stuðningurinn við herstjórnir og einræðisherra um allan heim, ekki síst í Mið- og Suður-Ameríku. Út á það gekk Víetnamstríðið með öllum sínum eiturefnahernaði. Þess vegna sagði Bandaríkjastjórn einu sinni að engu ríki ætti að leyfast að ráðast inn í annað ríki til að skipta þar um stjórn – þess vegna snerist hún á sveif með Rauðu khmerunum sem voru búnir að myrða a.m.k. eina milljón manna í Kambódíu þegar Víetnamar réðust þar inn til að steypa Pol Pot og hans morðóðu félögum. Það er þessi utanríkisstefna Bandaríkjanna sem sjálfstæðismenn, framsóknarmenn og kratar hafa alltaf stutt og lengst af með stolti. Hún varð ekki til í gær, ekki í fyrradag og ekki heldur í september 2001. Það er út af fyrir sig fagnaðarefni ef kratar eru að átta sig á því hvernig þessum málum er og hefur verið háttað. Í friðarbaráttunni fagna menn hverjum nýjum félaga – jafnvel þótt einhverjum þyki viðkomandi ef til vill koma fjörutíu og sex árum of seint.
sh
|
